Ngày 20/3, phần thưởng Toán học Gianh Giá Abel năm 2018 đã được được công bố với vinh dự này thuộc về nhà toán học người Canada Robert Langlands .

Nhà toán học 81 tuổi được trao giải thưởng 'Nobel về Toán học'
Nhà toán học người Canada Robert Langlands. Ảnh : New York Times

Robert Langlands – nhà toán học người Mỹ gốc Canada vừa giành giải thưởng “Nobel toán học” nhờ chương trình Langlands. Nhà toán học 81 tuổi được trao giải thưởng ‘Nobel về Toán học’ Nhà toán học Robert P Langlands – người vừa nhận giải thưởng Abel do Học viện Hàn lâm Khoa học Na Uy trao tặng Một số nhà toán học được lưu danh bởi một định lý.

Một số khác thì được lưu danh bởi một Dự kiến. Nhưng trong số những nhà toán học vĩ đại, chỉ có Robert P Langlands được lưu danh bởi một chương trình .Langlands, 81 tuổi, giáo sư danh dự tại Viện Nghiên cứu hạng sang ở Princeton, vừa được trao giải Abel năm 2018, một trong những phần thưởng Gianh Giá nhất trong nghành toán học nhờ khu công trình được biết đến với cái tên chương trình Langlands, một dự án Bất Động Sản đầy tham vọng thường được gọi là “ kim chỉ nan toán thống nhất ” .Ông là người đề ra chương trình Langlands kết hợp lí thuyết đại diện thay mặt với kim chỉ nan số, là một hướng điều tra và nghiên cứu to lớn trong toán học gồm nhiều giả thuyết và định lí thống nhất 1 số ít ngành toán học quan trọng .Trao Giải được trao tặng bởi Học viện Hàn lâm Khoa học Na Uy, trị giá khoảng chừng 550.000 bảng .Trao Giải này được nhiều người nhìn nhận là tương tự với giải Nobel về toán học .Có một điều mê hoặc là GS Ngô Bảo Châu của Nước Ta đã được trao phần thưởng Toán học Fields năm 2010 vì đã chứng tỏ được bổ đề cơ bản trong chương trình Langlands .“ Ông ấy là một người có tầm nhìn ” – Sun-Yung Alice Chang, một nhà toán học ở ĐH Princeton, người ngồi trong uỷ ban phần thưởng, nhận xét .Uỷ ban này đã xem xét hơn 100 ứng viên trước khi chọn Tiến sĩ Langlands, Tiến sĩ Chang cho hay. Nobel không có phần thưởng dành cho toán học .Trong nhiều thập kỷ qua, phần thưởng Gianh Giá nhất dành cho toán học là Fields Medals, nhưng nó bị số lượng giới hạn bởi độ tuổi dưới 40 tuổi. Fields cũng chỉ được trao giải 4 năm một lần .Trao Giải Abel, được trao tặng lần tiên phong vào năm 2003, nhằm mục đích vinh danh những khu công trình toán học và tầm tác động ảnh hưởng của nó. Trao Giải được đặt theo tên của nhà toán học vĩ đại Na Uy Nils Henrich Abel ( 1802 – 1829 ), người sáng lập kim chỉ nan những hàm elip và có góp phần lớn cho lí thuyết dãy. Các nhà toán học từng nhận phần thưởng là Andrew J. Wiles, nhà toán học của ĐH Oxford, Peter D. Lax của ĐH Thành Phố New York và John F. Nash Jr. – người từng được đưa vào bộ phim “ A Beautiful Mind ”. Nguyễn Thảo ( Theo New York Times )Nhà toán học Langlands, 81 tuổi, đa phần thao tác tại những trường ĐH của Mỹ. Ông được trao tặng phần thưởng Abel vì đã đề ra chương trình Langlands kết hợp lí thuyết đại diện thay mặt với kim chỉ nan số, là một hướng nghiên cứu và điều tra to lớn trong toán học gồm nhiều giả thuyết và định lí thống nhất 1 số ít ngành toán học quan trọng .Tháng Giêng năm 1967, Robert Langlands – lúc ấy đang là phó giáo sư 30 tuổi ở Princeton – đã viết một bức thư gửi cho nhà toán học vĩ đại người Pháp Andre Weil, 60 tuổi để phác hoạ 1 số ít nhận thức mới về toán học của mình .

“Nếu ông sẵn lòng đọc nó và xem xét một cách công bằng, tôi sẽ vô cùng đánh giá cao điều đó” – ông viết. “Còn nếu không, tôi chắc rằng ông có một chiếc thùng rác tiện dụng”.

Bức thư dài 17 trang của ông đã trình làng một kim chỉ nan tạo ra cách tâm lý trọn vẹn mới về toán học. Nó đặt giả thuyết về mối quan hệ thâm thúy giữa 2 nghành nghề dịch vụ – triết lý số và nghiên cứu và phân tích hài hoà, mà trước đây được cho là không tương quan tới nhau .Bức thư sau đó trở thành “ chương trình Langlands ” – thứ đã lôi cuốn hàng trăm nhà toán học xuất sắc nhất quốc tế trong suốt 50 năm qua thử sức. Chưa có một dự án Bất Động Sản nào trong toán học tân tiến có khoanh vùng phạm vi rộng như vậy, sản sinh ra nhiều hiệu quả có chiều sâu như thế và có nhiều người điều tra và nghiên cứu về nó đến nó .Khi chương trình Langlands tăng trưởng về cả chiều sâu và chiều rộng, nó thường được diễn đạt như một kim chỉ nan toán học thống nhất. Robert Phelan Langlands sinh ra ở New Westminster, Greater Vancouver, Canada vào năm 1936. Năm 9 tuổi, ông chuyển tới một thị xã du lịch nhỏ gần biên giới Mỹ, nơi mà cha mẹ ông có một shop bán vật tư kiến thiết xây dựng .Langlands không có dự tính đi học ĐH cho tới khi một giáo viên nói với ông trước lớp học rằng, quyết định hành động đó sẽ là sự phản bội kĩ năng mà Chúa đã ban cho ông .Langlands theo học ĐH British Columbia năm 16 tuổi. Ông hoàn thành xong chương trình cử nhân toán học vào năm 1957, và lấy bằng Thạc sĩ một năm sau đó .Ông chuyển tới ĐH Yale để học tiến sỹ. Ông hoàn thành xong luận án tiến sỹ trong năm tiên phong. Năm thứ 2, ông mở màn nghiên cứu và điều tra những khu công trình của nhà toán học người Na Uy – Atle Selberg và sau này trở thành TT trong những điều tra và nghiên cứu của ông .Quay trở lại với bức thư mà Langlands đã gửi Andre Weil, Weil đã cho đánh máy bức thư. Sau đó, nó được Viral rông khắp trong giới toán học. Nhiều nhà toán học nhận thấy bức thư đã đặt ra những yếu tố mê hoặc, thâm thúy và mới lạ và ngày càng nhiều nhà toán học tham gia dự án Bất Động Sản để chứng tỏ những giả thuyết của ông .Langlands dành 2 năm 1967 và 1968 ở ĐH Công nghệ Trung Đông ở Ankara. Ông nói thành thạo tiếng Thổ Nhĩ Kỳ. Là một người thích học ngôn từ, ông cũng thạo tiếng Đức và tiếng Nga .Langlands quay trở về Yale và xuất bản cuốn sách mang tên “ Problems in the Theory of Automorphic Forms ” vào năm 1970 .Năm 1972, ông trở lại Princeton và trở thành giáo sư ở Viện Nghiên cứu hạng sang – nơi ông đã ở đến giờ đây .Langlands từng được trao tặng nhiều phần thưởng, trong đó có phần thưởng của Học viện Khoa học vương quốc Mỹ về toán học vào năm 1988 nhờ “ tầm nhìn khác thường ” .

Ông là đồng chủ nhân giải thưởng Wolf năm 1996 cùng với Andrew Wiles nhờ “những công trình sáng suốt”. Những giải thưởng khác gồm có: Giải thưởng Steele của Hiệp hội Toán học Mỹ năm 2005, Giải thưởng Nemmers về toán học năm 2006 và Giải thưởng Shaw trong Khoa học toán học năm 2007 cùng với Richard Taylor.

Năm 19 tuổi, khi còn đang học ở ĐH British Columbia, ông kết hôn với Charlotte Lorraine Cheverie. Ông có 4 người con và 7 đứa cháu.

Năm 81 tuổi, Langlands liên tục thao tác ở Viện Nghiên cứu hạng sang – nơi ông hiện đang là giáo sư danh dự và thao tác ở văn phòng từng là nơi thao tác của Albert Einstein .Nguyễn Thảo

Đánh giá bài viết