Các tác phẩm toán học của người Nước Ta đều phản ánh một trong những mối chăm sóc về ứng dụng toán học quan trọng của người Việt là giám sát những diện tích quy hoạnh mặt phẳng, những phép đo đạc và đơn vị chức năng đo .

Những cuốn sách toán cổ xưa của người Việt

Bàn tính được nhắc đến trong cuốn “ Bút toán chỉ nam ”. Ảnh : Một bức tranh khắc gỗ lấy từ cuốn “ Margarita Philosophica ” của Gregor Reisch xuất bản tại Freiburg năm 1503 miêu tả một cuộc thi toán giữa nhà toán học Pythagoras dùng một dạng bàn tính và nhà toán học, triết học Boethieus dùng chữ số Ả rập mới. Nguồn : Wikipedia .

Trong đó, cuốn Toán pháp đại thành mà Lương Thế Vinh (1441 -1496?) được coi là tác giả, được coi là cổ nhất. Những cuốn sách khác đã được biên soạn vào thế kỷ thứ 19 hoặc thậm chí vào đầu thế kỷ XX. Những cuốn sách còn lại không được nhắc tới trong chương Thư mục của Đại Việt thông sử in năm 1749 của nhà bác học Lê Quý Đôn (1726-1784?), và do đó có thể tin rằng tất cả các sách còn lại được biên soạn không sớm hơn cuối thế kỷ thứ 18.

Nội dung toán học của tổng thể những sách này tương tự như như những sách toán học Nước Trung Hoa trước thời hạn mà những chiêu thức toán học châu Âu được những giáo sĩ Dòng Tên trình làng ở Nước Trung Hoa vào đầu thế kỷ 17 .1. Bút toán chỉ nam. Tác giả Nguyễn Cẩn và được Kiều Oánh Mậu ( 1854 – 1912 ) hiệu đính, hiện còn hai bản in năm 1909 .Cuốn sách lý giải chiêu thức thống kê giám sát phương Tây ( những nhà ứng dụng toán học Nước Ta truyền thống cuội nguồn sử dụng công cụ đo lường và thống kê là que tính và bàn tính để triển khai những tính toán số học ), nhưng thực ra nó gồm có một loạt những chủ đề khá rộng đặc trưng của Toán học Trung Quốc và Toán học Nước Ta truyền thống cuội nguồn .2. Chỉ minh lập thành toán pháp. Cuốn sách này do Phan Huy Khuông viết năm 1820Cuốn sách khởi đầu bằng một hình vẽ bàn tính tái tạo đúng mực hình ảnh có trong cuốn sách Toán pháp thống tông của nhà toán học Nước Trung Hoa Trình Đại Vị. Tiếp theo là bảng những lũy thừa của 10, đơn vị chức năng tiền, đơn vị chức năng đo độ dài, khối lượng và thể tích. Cuốn sách có một “ đề thi giả định ” với giải thuật và những lý giải .3. Cửu chương lập thành tính pháp. Đây là cuốn sách toán in của Nước Ta sớm nhất hiện tồn .Cuốn sách tương đối mỏng dính được viết một phần bằng chữ Nôm và một phần bằng chữ Trung Hoa truyền thống cuội nguồn. Cuốn sách được cho là do Phạm Hữu Chung, tên chữ là Phúc, viết .

Những cuốn sách toán cổ xưa của người Việt

Bìa cuốn sách Cửu chương lập thành tính pháp trong thư viện Hán Nôm ( Kí hiệu : AB 53 )

Cuốn sách không được chia thành những chương và chứa những mục ngắn về những chủ đề khác nhau như bảng nhân, tính diện tích quy hoạnh hình phẳng, phân chia tỷ suất và những phép toán với phân số .Cuốn sách có những bài toán được trình diễn dưới dạng truyền thống cuội nguồn : Bài toán – Đáp số – Lời giải .4. Cửu chương lập thành toán pháp. Vẫn còn chưa rõ tác giả và thời hạn biên soạn .Hiện tại tồn một bản viết tay năm 1899 và được lưu giữ trong Thư viện Quốc gia Nước Ta ( TP. Hà Nội ). Cuốn sách ra mắt tên của những “ số lớn ”, bảng nhân và tính diện tích quy hoạnh những hình chữ nhật và hình cong .5. Cửu chương toán pháp tên khác : Cửu chương toán pháp lập thành. Trong Danh mục của thư viện Hán-Nôm có liệt kê hai bản viết tay của tác phẩm này ghi năm 1882 .Tác phẩm khởi đầu với đề mục “ Nam toán ”, ( toán Nước Ta ) với những lý giải về những phép toán số học, bảng tên những số lớn lũy thừa của 10, và bảng nhân 9×9. Mục tiếp theo là mục “ lịch sử dân tộc ” viết bằng chữ Nôm chứa những lý giải về những phép toán cơ bản và lịch sử vẻ vang có tính lịch sử một thời của nguồn gốc toán học Nước Ta bắt nguồn từ toán học Nước Trung Hoa .Các mục tiếp theo diễn đạt dưới dạng thơ những chiêu thức toán học khác nhau, như khai căn bậc hai, đưa về mẫu số chung, những thống kê giám sát thiết yếu trong đổi đơn vị chức năng đo và đơn vị chức năng tiền tệ, tính diện tích quy hoạnh những hình phẳng, phân chia đơn thuần và phân chia có trọng. Phần tiếp theo chứa một lượng lớn những bài toán khác nhau, trong đó có một số ít bài toán giải hệ phương trình, thí dụ, bài toán về số những con thỏ và con gà có tổng số 36 đầu và 100 chân .6. Đại thành toán học chỉ minh. Tác giả cuốn sách là Phạm Gia Kỷ, một quan chức nhà nước ( không biết năm sinh năm mất ), và được Tư nghiệp Văn Miếu Phạm Gia Chuyên ( sinh năm 1791, đỗ tiến sỹ năm 1832 ) hiệu đính .Cuốn sách lưu giữ trong thư viện Hán Nôm được viết tay cẩn trọng không có bìa, tuy nhiên tên cuốn sách và tên người biên soạn ở ngay trang đầu của sách. Năm biên soạn không được chỉ rõ .Cuốn sách chứa 20 mục nhỏ, 1 số ít mục khớp với cuốn sách tầm cỡ Trung Hoa Cửu chương toán thuật. Nhưng 1 số ít phần khác hé lộ phần nào sự độc lạ .7. Đại thành toán pháp. Trang bìa của bản viết tay của cuốn sách được giữ trong thư viện Hán Nôm ( Thành Phố Hà Nội ) bị mất, và tên Cửu chương toán pháp Open ở trang thứ hai tương quan đến bảng nhân, do đó khó hoàn toàn có thể coi là tên của cuốn sách .

Một tên khác, Đại thành toán pháp, xuất hiện ở trang 5a của bản viết tay, nhưng vẫn chưa rõ đây có phải là tên gốc của cuốn sách hay không.

Được viết bằng chữ Hán nhưng có một số ít đoạn viết bằng chữ Nôm lý giải một số ít qui tắc, cuốn sách không được chia thành những chương và có những diễn đạt về những phép toán số học, những đơn vị chức năng đo, và 1 số ít những bài toán tính diện tích quy hoạnh những hình phẳng, phân chia đơn và phân chia có lý, tính thuế ruộng, đổi tiền, qui tắc khai căn bậc hai và bậc ba không có trong cuốn sách .8 và 9. Lập thành toán pháp. Bản viết tay chữ Hán không có ngày tháng với tên như trên có trong thư viện Hán Nôm .Bản này chứa phần nhập đề truyền thống lịch sử về những phép toán số học và bảng nhân, sau đó là một mục dài dành cho giám sát diện tích quy hoạnh những hình phẳng kèm theo một số ít hình vẽ. Phần còn lại là những bài toán dạng khác nhau .10. Thống tông toán pháp. Bản viết tay Thống tông toán pháp không rõ thời hạn biên soạn của tác giả Tạ Hữu Thường ( không rõ năm sinh ) được lưu giữ trong thư viện Quốc gia TP.HN .

Những cuốn sách toán cổ xưa của người Việt

Trang 75 của Thống tông toán pháp

Tên cuốn sách ám chỉ rõ ràng đến cuốn Toán pháp thống tông ( 1592 ) của Trình Đại Vị. Tuy nhiên, tác giả Nước Ta đã cải biên một cách đáng kể những phần trong bản gốc Nước Trung Hoa và thêm vào một số ít lớn những bài toán không tìm thấy trong bản gốc, chuyển hóa những đơn vị chức năng đo Nước Trung Hoa sang những đơn vị chức năng đo Nước Ta, và trình diễn những lý giải của mình bằng chữ Nôm .11. Toán điền trừ cửu pháp. Bản viết tay không rõ tác giả và ngày tháng được lưu giữ trong Thư viện Hán Nôm .Như tên của cuốn sách, tác phẩm này trình diễn cách tính diện tích quy hoạnh những hình phẳng. Văn bản được viết bằng chữ Hán, nhưng chứa những phản hồi bằng chữ Nôm .12. Toán học cách trí. Trang đầu của bản viết tay trong thư viện Hán Nôm bị mất và cuốn sách được ghi trong Danh mục Tran and Gros ( 1993 ) với tên không đúng mực là Toán pháp .Nhưng tên thật của cuốn sách này được nhắc lại ở đầu mỗi chương là Toán học cách trí Hoàng Phong Dụ gia thư chính bổn. Tên người biên soạn cuốn sách chưa rõ .Theo bảng Mục lục, cuốn sách lúc đầu có bốn Chương và một Phụ lục nói về những yếu tố tương quan đến thiết kế xây dựng .13. Toán học để uẩn. Vì ( những ) trang tiên phong của cuốn sách này bị mất nên không rõ tên tác giả .Năm biên soạn không rõ, nhưng vì tên của triều đại vua Gia Long ( 1802 – 1820 ) được nhắc tới trong bản thảo, nên hoàn toàn có thể giả thiết rằng cuốn sách được biên soạn không sớm hơn 1802 .Cuốn sách chứa 6 chương về những yếu tố sau : những phép toán số học, tính diện tích quy hoạnh những hình phẳng, khai căn bậc hai và bậc ba, trình diễn sơ lược những chiêu thức tương ứng với phân loại trong cuốn Cửu chương của Nước Trung Hoa cổ xưa. Có những bài toán về thiết kế xây dựng và lí thuyết toán học của nhạc .14. Toán học tâm pháp. Trang tiên phong của cuốn sách này trong thư viện Hán Nôm bị mất nên tên của cuốn sách này được ghi dựa trên lời nói đầu do Hoàng Phong Dụ viết vào năm 1850 .Bảng mục lục liệt kê 5 chương : những phép toán với những số, tính diện tích quy hoạnh hình phẳng, khai căn bậc hai và bậc ba, giám sát tương quan đến thiết kế xây dựng, và thống kê giám sát tương quan đến thuế đất .15. Toán pháp. Tên đúng chuẩn của cuốn sách chưa rõ .Tên Toán pháp được người chép hoặc thủ thư đặt cho cuốn sách với những trang đầu bị mất dựa trên nội dung của nó. Tác giả và năm biên soạn cũng không được biết .Cuốn sách không được chia thành những chương, chứa hơn 250 bài toán dành cho những yếu tố như tính diện tích quy hoạnh, ứng dụng của tam giác vuông, khai căn bậc hai và bậc ba, và những yếu tố khác .

16. Toán pháp đại thành. Năm biên soạn và tên của tác giả không được rõ.

Cuốn sách cùng tên đã được gán cho tác giả là Lương Thế Vinh ( 1441 – 1496 ? ), một quan chức thời Lê ( 1428 – 1789 ), nhưng tác giả và năm biên soạn thực sự của cuốn sách hiện có trong thư viện Hán Nôm không được rõ, và 1 số ít phần của cuốn sách bị hoài nghi là khó hoàn toàn có thể đã được biên soạn vào thế kỉ thứ 15 .Các bài toán được tìm thấy trong tác phẩm tương quan tới những yếu tố phổ cập trong những cuốn sách Trung Hoa cổ. Cuốn sách cũng chứa một mục lớn và tương đối độc lập tương quan đến thuế ruộng .

                                                                                                               Tin bài:Trích lược từ Tạp chí Tia sáng/ Tạ Duy Phương dịch

Đánh giá bài viết